2026 թվականի մայիսի 22-ի մեջբերումը
«Ինտերֆաքս», մայիսի 22, 2026 թ․՝ «Փաշինյան՝ Հայաստան մատակարարվող ռուսական գազի գինը չի կարող բարձրացվել»։ Վարչապետը պատասխանում էր հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրություններից առաջ հայկական տնային էներգետիկ ծախսերի մասին հարցերին։ Այս դիտողությունը, մակերեսորեն, հայկական ինքնիշխանության պնդում է՝ Ռուսաստանը չի կարող բարձրացնել գազի գինը։ Բովանդակության մեկնաբանությունը հակառակն է՝ հայկական կառավարության դիրքորոշումն այն է, որ գործող պայմանագրային առաստաղը՝ «Գազպրոմ»-ի սահմանած 165 դոլար հազար խորանարդ մետրի համար, պետք է շարունակի հարգվել Ռուսաստանի կողմից, քանի որ եթե դա չլինի, հայկական տնային բյուջեները կբացվեն միջազգային գազի շուկայական գներին։
Այս նախադասության ոչ մի տարբերակ չկա, որ չլինի ռուսական բարեհաճության վրա կախվածության պնդում։ Հետևաբար քաղաքական քերականությունը «ռազմավարական ամուսնալուծության» հակառակն է։ Կառավարության ամենակարևոր տնային տնտեսության տողը ընկերության կողմից սահմանված ֆիքսված գին է, որից ենթադրաբար ամուսնալուծությունն է։
Ինչպես է ամրագրվել 165 դոլարը
2013 թվականի Հայաստան-Ռուսաստան սկզբնական գազային համաձայնագիրը ռուսական գազի գինը Հայաստանի սահմանին սահմանել էր 189 դոլար հազար խորանարդ մետրի համար։ Գնի դիմաց Հայաստանի կառավարությունը «ԱրմՌոսգազպրոմ»-ի մնացած 20 տոկոսը փոխանցեց «Գազպրոմ» ՓԲԸ-ին (Ռուսաստանի պետական գազային հսկա), իսկ Կարեն Կարապետյանը՝ Սամվել Կարապետյանի զարմիկը, որը ներկայումս տնային կալանքի տակ է Երևանում, գործադիր մակարդակում վարում էր «Գազպրոմ Արմենիա»-ի հարաբերությունները Մոսկվայի հետ։ 2019 թվականի հունվարին գինը նվազեցվեց մինչև 165 դոլար, և Փաշինյանի կառավարությունը «Գազպրոմ»-ից ապահովեց 10-ամյա կայունության պարտավորություն՝ Հայաստանի կողմից վճարման ենթակա 350 միլիոն դոլարի փոխհատուցման փաթեթի դիմաց։ Համաձայնագիրը գինը ամրագրում է մոտավորապես մինչև 2029 թվականը։
2024, 2025 և 2026 թվականների տարեկան հաստատումները բոլորն էլ պահպանել են 165 դոլարի գինը։ Փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը հաստատեց 2024 թվականի երկարաձգումը։ 2025 և 2026 թվականների երկարաձգումները անցան առանց երկու կողմերից հանրային առարկությունների։ «Գազպրոմ Արմենիա»-ն ամբողջությամբ պատկանում է «Գազպրոմ» ՓԲԸ-ին. նրա ներկայիս գլխավոր տնօրենն է Վարդան Հարությունյանը։
Ինչ է նշանակում 139 ՀՀ դրամը մեկ խորանարդ մետրի համար
Բնակելի սպառողների մակարդակում հայաստանյան տնային տնտեսությունները վճարում են 139 ՀՀ դրամ մեկ խորանարդ մետրի համար՝ ներառյալ ԱԱՀ-ն, ամսական մինչև 10,000 խորանարդ մետր սպառման դեպքում՝ մոտավորապես $0.29 մեկ խորանարդ մետրի համար։ Սոցիալական օգնություն ստացող տնային տնտեսությունները վճարում են 100 ՀՀ դրամ (մոտ $0.21)։ Արդյունաբերական և գյուղատնտեսական սպառողները՝ 10,000 խորանարդ մետր շեմից բարձր, վճարում են մոտավորապես $212 հազար խորանարդ մետրի համար։ Հայաստանի էլեկտրակայանները վճարում են առանձին բանակցված սակագին՝ մոտ $150 հազար խորանարդ մետրի համար։
Այս հոսքի ներքևի տնային տնտեսությունների և արդյունաբերական գները մեղմացված են ԱԱՀ կառուցվածքով, Հանրային ծառայությունների կարգավորող հանձնաժողովի սակագնային բանաձևով և «Գազպրոմ Արմենիա»-ի սեփական ներքին մարժաներով։ Եթե սահմանային գինը ամրագրված չլիներ $165-ի վրա՝ եթե Ռուսաստանը թույլ տար Հայաստանին շարժվել դեպի «հեռավոր արտասահման» արտահանման գինը՝ մոտ $435 հազար խորանարդ մետրի համար, ապա հոսքի ներքևի բնակելի սակագինը չէր կլանի ամբողջ 2.6 անգամ տարբերությունը, բայց այն նաև մեկուսացված չէր լինի դրանից։ OWL-ի աշխատանքային գնահատականը, որը չէ մեջբերված «Գազպրոմ Արմենիա»-ի կամ ՀԾԿՀ-ի թիվ, այն է, որ բնակելի սակագինները կարող են բարձրանալ 139 ՀՀ դրամից մեկ խորանարդ մետրի համար դեպի 250-280 ՀՀ դրամ մեկ խորանարդ մետրի համար։ Արդյունաբերությունը ավելի ուժեղ հարված կստանար։
Բելառուսը վճարում է ավելի քիչ։ Բելառուսը վճարում է ռուբլով։
Բելառուսը՝ ԱՊՀ-ի միակ մյուս պետությունը, որն ունի համեմատելի ռուսական գազի զեղչային համաձայնագիր, վճարում է $128.50 հազար խորանարդ մետրի համար՝ մոտ 22 տոկոսով պակաս, քան Հայաստանը, և վճարում է ռուսական ռուբլով՝ Միության պետության գնագոյացման շրջանակներում։ Հայաստանը վճարում է ԱՄՆ դոլարով։ Դոլարով արտահայտումն ինքնին համաձայնագրի լուռ մանրամասն է. այն պահպանում է տեսքը, որ Հայաստանը գործում է սովորական միջազգային առևտրային տարածքում, մինչդեռ բովանդակությամբ դոլարային գումարը սահմանվում է մեկ ինքիշխան հակակողմի կողմից։
Ռուսաստանի ներքին կարգավորվող գինը արդյունաբերական գազի համար 2024 թվականին կազմել է մոտավորապես $70-$90 հազար խորանարդ մետրի համարժեք։ 2024 թվականի կանխատեսումը ռուսական «հեռավոր արտասահման» արտահանման համար (ոչ ԱՊՀ) եղել է $434.60 հազար խորանարդ մետրի համար։ Հայաստանի $165-ը գտնվում է Բելառուսի և ներքին հատակագծի միջև՝ իրական զեղչ ԵՄ շուկայական գնի համեմատ, իրական պրեմիում Բելառուսի և ինքը Ռուսաստանի համեմատ։
380 միլիոն դոլարի կապիտալ ներդրումների ազդանշանը
2025 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովը հաստատեց «Գազպրոմ Արմենիա»-ի 2026-2030 թթ. ներդրումային ծրագիրը՝ 150 միլիարդ դրամ, մոտավորապես 380 միլիոն դոլար՝ խողովակաշարերի, բաշխման և պահեստավորման կապիտալ ծախսերի համար հինգ տարվա ընթացքում։ Որոշումը լուսաբանվել է ixbt.am, arka.am կայքերի և ընկերության սեփական հաշվետվությունների կողմից։
Այս մասշտաբի երկարաժամկետ կապիտալ ծախսերը «Գազպրոմ» ՓԲԸ-ի կողմից Հայաստանում ուժեղ ազդանշան են, որ Մոսկվան հարաբերությունները դիտարկում է որպես կայուն միջնաժամկետ, այլ ոչ թե նվազող։ «Գազպրոմը» 380 միլիոն դոլար չի ներդնում այն երկրում, որը կորցնելու է ակնկալում։ Հակասությունը վերադառնում է՝ Փաշինյանի կառավարությունը հրապարակայնորեն ցուցադրում է ռազմավարական ամուսնալուծություն, իսկ երկրի ամենամեծ ռուսական պետական առևտրային կազմակերպությունը ամրագրում է հինգ լրացուցիչ տարի ֆիզիկական ենթակառուցվածքի՝ Հայաստանի սահմաններում։
Իրանը այլընտրանք չէ
Ռուսական գազից կախվածության ստանդարտ հերքումը այն է, որ Հայաստանն ունի Իրան-Հայաստան գազամուղը։ Թվաբանությունը չի հիմնավորում այդ հերքումը մասշտաբով։ Իրան-Հայաստան գազամուղի հզորությունը տարեկան մոտ 1,1 միլիարդ խորանարդ մետր է՝ կառուցված որպես գազ-էլեկտրաէներգիա փոխանակում, այլ ոչ թե որպես առևտրային փոխարինում։ Հայաստանի ընդհանուր գազի պահանջարկը տարեկան մոտ 2,5 միլիարդ խորանարդ մետր է՝ սպառման աճով։ Իրանը կարող է փոխարինել ռուսական մատակարարման սահմանային մասնաբաժինը, այլ ոչ թե դրա հիմնական մասը։
Պատմական նշում. 2006 թվականին, գազամուղի սկզբնական կառուցման ժամանակ, «Գազպրոմ Արմենիան» (Կարեն Կարապետյանի ղեկավարման ներքո) պնդում էր 700 միլիմետր տրամագծով խողովակի օգտագործումը, ինչը կսահմանափակեր գազամուղի հզորությունը այնպիսի մակարդակի, որ այն երբեք չկարողանար ծառայել որպես ռուսական մատակարարման իրական այլընտրանք։ Հայաստանի կառավարությունը այնուամենայնիվ կառուցեց այն 1200 միլիմետրով։ Հզորությունը գոյություն ունի։ Փոխարինումը՝ ոչ։ Սա այն մատակարարման կառուցվածքն է, որի ներսում գործում է Փաշինյանը, և որի ներսում արվել է նրա մայիսի 22-ի հայտարարությունը «Ինտերֆաքսին»։
Աղբյուրներ՝ Ինտերֆաքս, մայիսի 22, 2026 (Փաշինյանի մեջբերումը գազի գնի մասին) · Azatutyun.am (2019 թ. $165 գործարքի պայմանները) · ixbt.am, դեկտեմբերի 17, 2025 (ՀԾԿՀ $380 միլիոն հաստատում) · «Գազպրոմ Արմենիա» կորպորատիվ բացահայտումներ · «Գազպրոմ» ՓԲԸ ներդրողական հարաբերություններ (արտահանման գների հաշվետվություն)