Ընթացակարգային պատուհանը
Հայաստանի ընտրական ընթացակարգը չի վերջնականացնում խորհրդարանի կազմը ընտրության օրը։ ԿԸՀ-ն հաստատում է նախնական արդյունքները քվեարկությունից անմիջապես հետո, այնուհետև անցնում է 5-7 օրյա վերջնականացման գործընթացի, որի ընթացքում լուծվում են ընթացակարգային բողոքները, գրանցման առարկությունները և հաշվարկման վեճերը։ Հանրապետական կուսակցության դիմումը «Հզոր Հայաստան»-ի գրանցման դեմ, որը ներկայացվել է հունիսի 5-ին, դասվում է այն ընթացակարգային հարցերի շարքին, որոնց վերաբերյալ ԿԸՀ-ն կարող է որոշում կայացնել այս պատուհանի ընթացքում։
OWL-ն զգուշությամբ է զեկուցում ընթացակարգային պատուհանի մասին. Հայաստանի ընտրական օրենսգրքի՝ քվեարկությունից հետո գրանցումից զրկելու մեխանիզմը կարգավորող հոդվածների ճշգրիտ համարները տարբերվում են՝ կախված հրատարակությունից, և առկա զեկուցումները OWL-ին չեն թույլատրում վստահությամբ մեջբերել համախմբված ընթացիկ տեքստը։ Այն, ինչ հաստատելի է առկա գրանցումների հիման վրա, այն է, որ ԿԸՀ-ի ընթացակարգային լիազորությունը չի դադարում քվեարկության օրը, և որ փակման պատուհանում ներկայացված գրանցումից զրկելու դիմումների վերաբերյալ որոշումներ կարող են կայացվել վերջնականացման ժամանակաշրջանում։
Ինչ կանի ապարեգիստրացումը
Եթե ԿԸՀ-ն՝ որոշում կայացնելով վերջնական արդյունքների ձևակերպման ընթացքում, անվավեր ճանաչի «Հզոր Հայաստան»-ի գրանցումը, բլոկի խորհրդարանական տեղերը զրոյացվում են։ Ապարեգիստրացումից հետո համաչափ ներկայացվածության ստանդարտ մեխանիզմների համաձայն՝ զրոյացված տեղերը վերաբաշխվում են մնացած կուսակցությունների միջև, որոնք հատել են խորհրդարանական շեմը, համաչափ նրանց ձայների բաժնեմասերին։ Եթե «Քաղաքացիական պայմանագիր»-ը միակ այլ խոշոր բլոկն է շեմից վեր, «Քաղաքացիական պայմանագիր»-ը ստանում է վերաբաշխված տեղերի ամենամեծ բաժինը։
Թվաբանական ազդեցությունը հնարավոր է որոշիչ լինի։ «Հզոր Հայաստան»-ի հարցումներով կանխատեսված ~34 տոկոս ձայների բաժինը, թարգմանված տեղերի, կլինի խոշոր ընդդիմադիր ներկայություն 9-րդ գումարման խորհրդարանում։ Հաշվարկից հետո ապարեգիստրացումը, որը զրոյացնում է այդ տեղերը և դրանք հիմնականում վերահղում է «Քաղաքացիական պայմանագիր»-ին, կվերածի այն, ինչ թվում էր մոտավորապես հավասար ընտրական արդյունք՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր»-ի գերակշռող մեծամասնության։ Հունիսի 7-ի քվեարկությունը կարտադրեր մոտ արդյունք. ԿԸՀ-ի որոշումը դրանից հետո օրերին կարտադրեր իրական ելքը։
Սահմանադրական դատարանի ապահովագիծը
Եթե ԿԸՀ-ն «Հզոր Հայաստան»-ը հանում է գրանցումից վերջնականացման պատուհանում, դաշինքի իրավական միջոցը Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանն է։ Դատարանը կարող է վերանայել ԿԸՀ-ի որոշումը՝ ընտրական իրավունքներն ու համաչափ ներկայացվածությունը կարգավորող սահմանադրական դրույթների համաձայն։ Հետևաբար դատարանի կազմը դառնում է կարևոր երկրորդ կարգի հարցը։
OWL-ի հունիսի 4-ի լուսաբանումը փաստագրեց Վլադիմիր Վարդանյանի 2026 թվականի մարտի 25-ի ընտրությունը Սահմանադրական դատարան։ Վարդանյանը «Քաղաքացիական պայմանագիր»-ի պատգամավոր էր և Պետական և իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ, խորհրդարանի առաջատար արտասահմանյան ճանապարհորդը (89 ուղևորություն 2022-2025 թթ. ընթացքում), և ընտրվեց դատարան՝ վեց շաբաթ առաջ, քան խորհրդարանական քվեարկությունը հայտարարվեց։ Նրա ներկայությունը նստարանում նշանակում է, որ ԿԸՀ-ի կողմից «Հզոր Հայաստան»-ի գրանցումից հանման ցանկացած սահմանադրական դատական վերանայում կներառի առնվազն մեկ դատավոր, ում ինստիտուցիոնալ համընթացությունը իշխող կուսակցության հետ է։
Արդյոք դատարանը կհաստատի, թե կանվավոր կճանաչի ԿԸՀ-ի կողմից «Հզոր Հայաստան»-ի գրանցումից հանումը՝ նախապես կանխատեսելի չէ։ Վարդանյանի քվեն առանձին վճռական չէ (դատարանը որոշում է կայացնում իր նստող անդամների մեծամասնությամբ)։ Ինչը հաստատելի է, այն է, որ դատարանը՝ իր ներկայիս կազմով, մարմին չէ, որի անկախությունը «Քաղաքացիական պայմանագիր»-ից կարելի է ենթադրել։
Ընտրողի տեղեկատվական դիրքը
2026 թվականի հունիսի 7-ին քվեարկող հայաստանյան ընտրողները չգիտեն՝ քվեարկության պահին, թե արդյոք իրենց քվեն «Հզոր Հայաստան»-ի օգտին կհաշվվի՞ վերջնական խորհրդարանական կազմի համար։ Ապագրանցման ընթացակարգային պատուհանը տևում է նրանց քվեարկությունից հետո։ Սահմանադրական դատարանի վերջին ապահովիչ մեխանիզմը մասամբ կազմված է «Քաղաքացիական պայմանագիր»-ին մոտ դեմքերից։ Փակման շաբաթվա «Արմատ»-ի ծածկագործությունը, Ալեքսանյանի փողերի լվացման գործը և Հանրապետության ԿԸՀ դիմումը միասին կազմում են ապացուցողական գրանցումը, որի հիման վրա կարող է արդարացվել քվեարկությունից հետո ապագրանցումը։
OWL-ն հրապարակում է այս սցենարը քվեարկությունից առաջ, որպեսզի փաստաթղթավորված գրանցումը պարունակի այն ընթացակարգային ռիսկը, որին բախվեցին ընտրողները։ Թե արդյոք ԿԸՀ-ն իրականում ապագրանցում է «Հզոր Հայաստան»-ը քվեարկությունից հետո, հարցն է, որին պատասխանելու է հունիսի 8-14-ի հաշվարկից հետո ժամանակահատվածը։ Անկախ այն բանից, թե ինչ լինի պատասխանը, ընտրողի որոշումը հունիսի 7-ին կայացվել է առանց որոշակիության այն մասին, թե արդյոք իրենց քվեն իրականում կորոշի՞ ընտրություններից հետո խորհրդարանական կազմը։ Այդ անորոշությունը ինքնին փակման շաբաթվա քաղաքական փաստն է։
Ինչին հետևել
Երեք պատուհաններ են կարևոր։ Առաջին՝ հունիսի 8-ի առավոտը. ԿԸՀ-ի դիրքորոշումը «Հանրապետություն» կուսակցության դիմումի նկատմամբ քվեարկությունից հետո ազդանշան կլինի, թե արդյոք ակտիվորեն հետապնդվում է գրանցումից զրկելը։ Երկրորդ՝ հունիսի 8-ից 14-ը ընկած ժամանակահատվածը. ԿԸՀ-ի ցանկացած որոշում դիմումի վերաբերյալ կընկնի այս պատուհանում։ Երրորդ՝ գրանցումից զրկելու որոշումից մինչև դրա Սահմանադրական դատարանի վերանայումը ընկած ժամանակահատվածը. սա այն ժամանակն է, երբ Վարդանյանի ապահովիչ մեխանիզմը կփորձարկվի։
OWL-ը կփաստագրի ընթացակարգային հաջորդականությունը, ինչպես այն բացվում է։ Քվեարկությանը նախորդող ճարտարապետությունը, որը փաստագրված է փակման շաբաթվա լուսաբանման մեջ՝ Ալեքսանյանի ձերբակալությունը, «Արմատ»-ի ներխուժումը, «Հանրապետություն»-ի դիմումը, Ղուկասյանի սահմանադրական հանցագործությունների մեղադրանքը, Բրյուսովի զննումը, Բեգլարյանի ձերբակալությունը, 13 գործ / 40 կասկածյալ հետապնդման ալիքը՝ հանդիսանում է ինստիտուցիոնալ համատեքստը։ Քվեարկությունից հետո հաջորդականությունը փորձարկումն է, թե այդ համատեքստը ինչ է արտադրում։
Աղբյուրներ՝ Hetq.am, 5 հունիսի 2026 («Հանրապետություն»-ի ԿԸՀ դիմում) · OWL, 4 հունիսի 2026 (Վարդանյան Սահմանադրական դատարան) · arlis.am (Հայաստանի Հանրապետության ընտրական օրենսգիրք) · OWL, 5 հունիսի 2026 (փողերի լվացման նախադրյալ)